شماره 558 - دوشنبه 07 اسفند 1396


پس‌انداز هوشمندانه

مسعود امیرزاده
کنشگر محیط زیست

 رفتار کره زمین برای حــــــفظ حـــــیات،گاه آنچــنان هوشمندانه و پیچیده است که چاره‌ای جز پذیرفتن کلیت او به‌عنوان موجودی ذوحیات برای بیننده برجای نمی‌گذارد.یک نمونه از این رفتارها عمل زمین در جذب آب‌های سطحی حاصل از بارش و ذخیره آن به صورت آب‌های زیرزمینی است. شاید در ظاهر این عملی ساده و مکانیکی به نظر برسد لیکن در پس همین عمل ساده آنچنان پیچیدگی‌های فراوان و کارکردهای متعدد نهفته است که راه را برای تفاسیر بسیار غایت باز می‌کند. زمین هنگام دست و دلبازی‌های آسمان همچون مادربزرگی دوراندیش و مقتصد ذره ذره‌های بارش را جمع و در نهانخانه خویش انبار می‌کند و این گردآوری وسواس‌گونه کاری است که ازل در انجام آن تامل و کوتاهی نکرده است. امروزه می‌دانیم که نه تنها تامین آب مورد نیاز بسیاری موجودات زنده در وابستگی به همین ذخیره و انبارحیاتی است بلکه عملا چرخه کلی آب نیز در ارتباطی کاملا وثیق با آب‌های زیرزمینی قرار دارد به‌طوری که اختلال در میزان این آب‌ها پیامدهای جدی در نقصان آب‌های سطحی و کاهش جریان رودخانه‌ها به دنبال خواهد داشت و هنگامی که به یاد آوریم در سازمان طبیعت حفاظت از خاک و ممانعت از فرسایش آن و ایجاد پدیده‌های نامطلوبی چون ریزگرد و غبار برعهده آب‌های زیرزمینی قرار گرفته است به نقش ویژه این آب‌ها در کل چرخه حیات و مولفه‌های اساسی آن بیشتر پی خواهیم برد. حوزه‌های تمدنی مختلف بر اساس شرایط اقلیمی و دانش ضمنی و هوشمندی‌هایشان از منابع آب زیرزمینی به اشکال متفاوتی بهره‌مند شده‌اند لیک اگر قرار باشد مردمانی برای بهره‌برداری پایدار و بوم سازگار از این ذخایر به عنوان الگو معرفی شوند بدون شک و اغراق این الگو ایرانیان خواهند بود. نیاکان ما توانستند با ابداع تکنیک کاریز یا قنات، کهن‌ترین الگوی توسعه پایدار را به جهانیان معرفی کنند الگویی که ضمن بهره‌مندی از طبیعت، حقوق سایر زیست‌مندان وحفظ کارکردهای طبیعی در آن به‌طور کامل لحاظ شده بود. قنات‌های ایران با طولی به اندازه سرجمع 7/7 برابر خط استوا و دبی معادل 1/2 کارون دوران پر آبی توانستند امکان برپایی 135 هزار روستا و آبادی تا سال 1335 در سرزمینی با میزان بارش یک سوم متوسط جهانی را فراهم کنند و این معجزه در حالی اتفاق افتاد که هیچ آسیب جدی ناشی از این برداشت به ساختار طبیعی ایران یا پایداری منابع آن گزارش نشده است.






ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
کد تصویر را در کادر وارد کنید