آیا اروپا، چین و هند با تحریم‌های نفتی آمریکا همکاری می‌کنند؟

۲۴ شهریور ۱۳۹۷ | ۱۰:۵۹ کد : ۳۴۸ تیتر یک اقــتــصــادی
۵ نوامبر تحریم های نفتی دولت ترامپ علیه ایران و مشتریانش اعمال خواهد شد و واشنگتن از اتحادیه اروپا چین و هند خواسته است تا واردات نفت از ایران را کاهش دهند. هنوز مشخص نیست که این کشورها تا چه اندازه از تحریم های نفتی آمریکا تبعیت خواهند کرد.
آیا اروپا، چین و هند با تحریم‌های نفتی آمریکا همکاری می‌کنند؟

روزنامه آنلاین وقایع اتفاقیه: خروج دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا از توافق هسته‌ای ایران در ماه می، یکی از وعده‌های اصلی رئیس‌جمهور در جریان رقابت‌های انتخاباتی ۲۰۱۶، موجب بدتر شدن بحران اقتصادی ایران شده، البته فعلاً دور نخست تحریم‌ها طی ماه آگوست اعمال شده است. ولی آزمون واقعی برای تلاش‌های دولت آمریکا با هدف فشار واردکردن بر ایران ۵ نوامبر خواهد بود، زمانی که تحریم‌های نفتی دولت ترامپ علیه ایران و مشتریانش اعمال خواهد شد و واشنگتن از اتحادیه اروپا چین و هند خواسته است تا واردات نفت از ایران را کاهش دهند. هنوز مشخص نیست که این کشورها تا چه اندازه از تحریم‌های نفتی آمریکا تبعیت خواهند کرد.

 

کمپین ضد ایرانی ترامپ تاکنون منجر به آن شده است که برخی شرکت‌های چند ملیتی روابط خود را با ایران قطع کنند. به‌عنوان مثال، بوئینگ و ایرباس قراردادهای بزرگ فروش هواپیماهای مسافربری به ایران را لغو کرده‌اند. توتال شرکت نفت و گاز فرانسوی نیز از توسعه میدان گازی پارس جنوبی انصراف داده است. شرکت مرسک نیز اعلام کرده که حمل‌ونقل محموله‌های تجاری ایران را کاهش می‌دهد. شرکت زیمنس آلمان نیز فعالیت‌های تجاری محدود خود در ایران را متوقف کرده و شرکت خودروسازی پژو نیز فعالیت‌های مشترک با شرکت‌های ایرانی را متوقف کرده است.

 

با اعمال مجدد تحریم‌ها، دولت ترامپ به دنبال مجبور کردن ایران برای مذاکره مجدد بر سر توافق هسته‌ای است تا محدودیت‌های بیشتری را علیه ارتش ایران وارد کرده و ایران را مجبور به دست برداشتن از فعالیت‌های هسته‌ای‌اش کند. علاوه بر این مقام‌های آمریکایی می‌خواهند بر درآمدهای ایران فشار وارد کنند تا مجبور به توقف برنامه توسعه موشکی، دخالت در سوریه و یمن و حمایت از تروریسم بین‌المللی شود.


ولی سیاست آمریکا برای موفق شدن مستلزم آن است که مشتریان مهم ایران یعنی اتحادیه اروپا چین و هند با کاهش شدید .واردات نفت از ایران همکاری کنند، ولی کمک گرفتن از این کشورها تحت شرایط کنونی که آمریکا تهدیدات تجاری را علیه چین و اتحادیه اروپا مطرح کرده است، بسیار سخت و چالش‌برانگیز است.


تحریم‌های مجدد در یک شرایط آسیب‌پذیر به ایران لطمه خواهد زد. سوء مدیریت‌های اقتصادی، همراه با تحریم‌هایی که مانع تجارت مستقیم آمریکا با ایران می‌شود، مانع بزرگی برای تجارت و سرمایه‌گذاری خارجی در ایران است. این عوامل موجب تضعیف شدید اقتصاد ایران شده و ارزش ریال را در بازارهای ارز به‌شدت کاهش و موجب خروج گسترده سرمایه از ایران شده است. بحران اقتصادی موجب اعتراضات سراسری گشته و بحران سیاسی برای حسن روحانی رئیس‌جمهور به وجود آورده است، کسی که با توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ میلادی اعتبار سیاسی به دست آورد. توافقی که بر اساس آن محدودیت‌های زیادی علیه برنامه هسته‌ای ایران اعمال شد و در مقابل تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران لغو شد.


بخش نخست تحریم‌ها که از ۷ آگوست اجرا شد، مانع از مبادلات مالی و تجاری مهم در ایران می‌شود. دور دوم تحریم‌ها شامل بخش انرژی است و از ۵ نوامبر اعمال خواهد شد و در واقع بخش مهم درآمدهای ایران را هدف قرار خواهد داد. دور دوم تحریم‌ها تأثیرات به‌مراتب گسترده‌تر و مخرب‌تری نسبت به تحریم‌های قبلی خواهد داشت. ارزش صادرات انرژی ایران در سال مالی منتهی به ۲۰ مارس به بیش از ۶۴ میلیارد دلار رسیده است. نفت و گاز بیش از دوسوم صادرات ایران را در سال مالی اخیر تشکیل داده است.


ایراندر شش ماه نخست ۲۰۱۸ میلادی، حدود ۲.۴ تا ۲.۶ میلیون بشکه نفت در روز صادر کرده است. در سه ماه دوم امسال اتحادیه اروپا چین و هند که بزرگ‌ترین مشتریان نفت ایران به شمار می‌روند، بیش از ۲.۱ میلیون بشکه نفت در روز از ایران خریداری کرده‌اند. البته قطع کامل خرید نفت ایران از سوی این کشورها بعید به نظر می‌رسد، آن‌هم با توجه به وابستگی شدید این کشورها به بخش انرژی ایران. ولی تلاش‌های دولت ترامپ شاید منجر به کاهش ۵۰ درصدی صادرات نفت ایران شود.


ولی آیا اتحادیه اروپا چین و هند با تحریم‌های نفتی آمریکا همکاری می‌کنند؟


تا امروز جنگ تجاری ترامپ به ضرر تلاش‌های واشنگتن برای متقاعد کردن کشورهای دیگر در اعمال تحریم‌های نفتی علیه ایران بوده است. اتحادیه اروپا ۵ سال قبل خرید نفت از ایران را قطع کرد، ولی این بار تمایلی برای انجام آن کار ندارد چرا که نگران خروج ایران از توافق هسته‌ای است. قطع صادرات نفت ایران به معنای خروج تهران از برجام خواهد بود.علاوه بر این، تعرفه‌های دولت ترامپ علیه فولاد  و آلومینیوم اروپا و تهدیدات مطرح شده برای اعمال تعرفه‌های جدید علیه خودرو و قطعات خودرو موجب بدتر شدن روابط آمریکا و اروپا شدهو این مسئله همراه کردن اروپا برای اجرای اقدامات هماهنگ علیه ایران را دشوارتر کرده است. توافق اخیر ترامپ و یونکر مانع از تشدید تنش‌های تجاری بین آمریکا و اتحادیه اروپا شده ولی نتیجه‌ای در خصوص همکاری اتحادیه اروپا با آمریکا علیه ایران نداشته است.


تلاش‌های آمریکا برای متقاعد کردن چین برای پیروی از تحریم‌های نفتی ایران نیز با مشکلات و چالش‌های مشابهی روبرو است، آن‌هم به خاطر اعمال تعرفه‌های سنگین از سوی ترامپ علیه ۵۰ میلیارد دلار واردات کالاهای چینی و تهدید واشنگتن برای اعمال تعرفه‌های بیشتر علیه ۲۰۰ میلیارد دلار دیگر صادرات چین. مقام‌های چینی گفته‌اند که حاضر به قطع واردات نفت از ایران نیستند.


هند نیز که هدف تعرفه‌های فولادی آمریکا قرار گرفته است، خرید نفت از ایران را در ماه‌های اخیر افزایش داده است. بعید است هند واردات نفت از ایران را به‌طور چشمگیری کاهش دهد، البته هند و آمریکا در آستانه انعقاد قراردادهای دفاعی و امنیتی هستند.  


شاید به دلیل این چالش‌ها، بازارهای نفت و بازارهای مالی غرب همچنان شناور باقی‌مانده است. فعالان بازار انتظار ندارند که آمریکا کشورهای اروپایی و آسیایی را با تحریم‌های جدید هدف قرار دهد، حتی اگر واردات نفت از ایران را قطع نکنند. بنابراین بازارهای بین‌المللی باید انتظار توافقی را داشته باشند که نتایج آن کاهش واردات نفت از ایران درازای معاف شدن از تحریم‌های ثانویه آمریکا خواهد بود.


چنین انتظاراتی غیرمنطقی نیست و به نظر می‌رسد صادرات نفت ایران در مقایسه با ۲۰۱۵ میلادی کاهش یابد یعنی ۸۰۰ هزار تا ۱.۳ میلیون بشکه در روز. این مسئله در سال ۲۰۱۵ موجب شد تا رهبران ایران مذاکره درباره برجام را قبول کنند. ولی در آن موقع شرایط بازار نفت آرام و قیمت‌ها پایین بود. امروز قیمت نفت برنت دریای شمال ۵۰ درصد بیشتر از سال گذشته است. درحالی‌که ترامپ و مقام‌های وزارت خارجه آمریکا در ابتدا خواستار آن بودند که صادرات نفت ایران به صفر برسد ولی به نظر می‌رسد واشنگتن در این درخواست خود تا حد زیادی عقب‌نشینی کرده است چرا که حذف ۲ میلیون بشکه نفت ایران از بازارهای جهانی می‌تواند تبعات زیادی به همراه داشته باشد. اکنون دولت ترامپ احتمالاً قصد دارد معافیت‌هایی را برای کشورهایی در نظر بگیرد که حاضر باشند واردات نفت از ایران را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهند.


با فرض اینکه تحریم‌های جدید صادرات نفت ایران را حدود یک میلیون بشکه در روز کاهش دهد، افزایش تولید عربستان و برداشت از ذخایر راهبردی شاید بتواند کمبود نفت ایران را در کوتاه‌مدت جبران کند، البته از سوی دیگر نباید کاهش تولید نفت ونزوئلا را نیز نادیده بگیریم. بااین‌وجود چنین اقدامی موجب از بین رفتن ظرفیت مازاد تولید نفت در کشورهای بزرگ و مهم شود و آسیب‌پذیری در برابر هرگونه اختلال تولید نفت را به‌شدت افزایش دهد.


در کنار این ریسک و خطر عمده، یک تحول قابل پیش‌بینی و مهم دیگر نیز وجود دارد که می‌تواند بازارهای بین‌المللی را بی‌ثبات کرده و قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی را به‌شدت افزایش دهد. سازمان بین‌المللی دریانوردی قوانینی را وضع کرده است و قرار است از ۲۰۲۰ اجرایی شود که بر اساس آن سوخت‌های دریایی باید به استاندارد سولفور پایین ۰.۵ درصدی دست پیدا کنند. سوخت برای دریانوردی ۶ درصد کل تقاضای جهانی فرآورده‌های نفتی را تشکیل می‌دهد. پالایشگاه‌های جهان در شرایط کنونی ظرفیت لازم برای تأمین این تقاضا را ندارند.


منبع: موسسه پترسون منتشر شده در اقتصاد ایرانی

کلید واژه ها: تحریم نفتی ایراندور جدید تحریم هامشتریان نفتبازار نفت


نظر شما :